De gezondheidszorg in Nederland staat onder druk. Vergrijzing, personeelstekorten en stijgende kosten vragen om innovatieve oplossingen. Generatieve artificiële intelligentie (GAI) is een van die mogelijke oplossingen. TNO heeft in opdracht van het ministerie van VWS een onderzoek gedaan en experts ondervraagd over de mogelijke toepassingen, kansen en uitdagingen van GAI in de zorg. In dit artikel nemen onderzoekers Jildau Bouwman en Robin van Stokkum je mee in hun belangrijkste bevindingen en aanbevelingen.
De huidige toepassingen van AI in de zorg
In de Nederlandse zorginstellingen wordt klassieke AI al breed ingezet, vooral in de radiologie voor beeldherkenning en in topklinische ziekenhuizen voor diagnose, behandeling en prognose. Zo lopen er in Amsterdam UMC onderzoeken om hart- en vaatziekten beter te voorspellen met AI. Generatieve AI - die op basis van ingevoerde data zelf kan leren en nieuwe data kan creëren - staat daarentegen nog in de kinderschoenen. Het wordt vooral gebruikt in onderzoeksprojecten. De verwachting is dat generatieve AI de werkdruk van zorgverleners kan verminderen en een ondersteuning kan zijn voor onder andere artsen en de ontwikkelaars van geneesmiddelen.
‘Generatieve AI kan bijdragen aan betere, efficiëntere en meer gepersonaliseerde zorg.’ Jildau Bouwman, Senior wetenschapper - TNO
Kansen voor het ondersteunen zorgverleners
Een van de grootste kansen op korte termijn is het verlagen van de administratieve lasten van zorgverleners. GAI kan bijvoorbeeld helpen bij het beantwoorden van patiëntvragen en het samenvatten van patiëntendossiers. Zodat er meer tijd is voor zorgtaken. Een andere belangrijke toepassing is het ondersteunen van artsen bij diagnose en behandelplanning. Bijvoorbeeld door snel relevante informatie uit medische dossiers te halen. Dit kan de efficiëntie en nauwkeurigheid van medische beslissingen verbeteren.
‘AI geeft snel inzicht in alle beschikbare informatie, zodat artsen in minder tijd de juiste diagnoses en behandelplannen kunnen maken.’ Robin van Stokkum, Data Science Consultant - TNO
Kansen voor het personaliseren van zorg
Op langere termijn kan generatieve AI bijdragen aan meer persoonlijke zorg door een geïntegreerde benadering. GAI kan alle beschikbare medische informatie snel verzamelen, analyseren en aanvullen. En zo helpen bij het maken van gepersonaliseerde zorgplannen afgestemd op de unieke behoeften van elke patiënt. Dit laatste is vooral relevant voor de zorg voor ouderen. Zij hebben immers vaak meerdere typen zorg nodig en de kosten daarvan zijn hoog.
Sneller geneesmiddelen ontwikkelen
Een ander gebied waar GAI een belangrijke rol kan spelen is de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. En daarmee het verbeteren van behandelingen. Generatieve AI kan bijvoorbeeld nieuwe eigenschappen vinden van bestaande moleculen, zelf nieuwe moleculaire structuren genereren en klinische uitkomsten voorspellen. Zodat de farmaceutische industrie sneller geneesmiddelen kan ontwikkelen.
De risico’s: fouten en afhankelijkheid van ‘Big Tech’
GAI biedt volgens de TNO-onderzoekers dus veel potentie voor de zorg in Nederland. Maar om die potentie op een verantwoorde manier te benutten, staan we voor een aantal fikse uitdagingen. Een groot risico is het fenomeen ‘hallucinaties’. Daarbij genereert AI onjuiste of misleidende informatie, wat uiteraard ernstige gevolgen kan hebben. Een ander risico is de afhankelijkheid van de grote technologiebedrijven die de GAI-technologieën ontwikkelen. Die afhankelijkheid kan de onderhandelingspositie van zorginstellingen verzwakken en leiden tot hogere kosten.
‘Nederland en Europa moeten zelf meer investeren in Generatieve AI om afhankelijkheid te voorkomen.’ Jildau Bouwman, Senior wetenschapper - TNO
De uitdagingen: wetgeving en privacy
De wetgeving rondom de inzet van generatieve AI in de zorg is vaak onduidelijk of loopt achter op technologische ontwikkelingen. Dit creëert een onzeker juridisch klimaat en kan de implementatie van GAI vertragen. Ook wetgeving rondom ethische en privacyoverwegingen moet goed worden geregeld. Vooral de vertrouwelijkheid van patiëntgegevens is een essentiële voorwaarde voor GAI-toepassingen om het vertrouwen van patiënten en zorgverleners te behouden.
Aanbevelingen voor de inzet van generatieve AI
Een belangrijke uitkomst van de TNO-analyse is dat menselijk toezicht essentieel is voor het waarborgen van de veiligheid, integriteit en betrouwbaarheid van GAI in de zorg. We moeten daarnaast maatregelen nemen om niet afhankelijk te worden van buitenlandse technologiebedrijven en betere aansluiting te vinden met onze eigen zorgpraktijk. Bijvoorbeeld door in Nederland zelf te investeren in GAI-innovaties en het bevorderen van samenwerking en kennisdeling tussen zorg, tech en overheid. Ook investeren in de opleiding van zorgprofessionals is nodig. Om hen vertrouwd te maken met de mogelijkheden, beperkingen en ethische overwegingen rondom het gebruik van GAI.
‘We moeten Nederlandse waarden, zoals rechtvaardigheid en transparantie, blijven borgen in wetgeving, beleid en uitvoering.’ Jildau Bouwman
Samen implementatie van AI in de zorg versnellen
Door de juiste stappen te nemen, kan GAI een waardevolle aanvulling worden op de zorg en bijdragen aan betere, efficiëntere en meer gepersonaliseerde zorg. TNO kan hierin een rol spelen om versnippering tegen te gaan en de implementatie van GAI in de zorg te versnellen.
Gerelateerd nieuws
PONT-gesprek: “Een presterende overheid begint bij vertrouwen in professionals”
PONT-gesprek: “Preventie kan veel zorgkosten voorkomen, maar wie betaalt de investering?”
PONT-gesprek: “Bouw een stad waar je in 2030 én 2040 trots op kunt zijn”
