Wat betekent het coalitieakkoord voor onze mensenrechten?

(Begin)akkoord

Het coalitieakkoord bevat de plannen van het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA. Omdat deze partijen geen meerderheid hebben in de Tweede en Eerste Kamer zullen zij hierover in onderhandeling moeten met andere partijen. Het is daarom een akkoord met ruimte voor aanpassingen.

Rechtsstaat

Het College ziet in het akkoord belangrijke stappen voor de rechtsstaat. De onafhankelijkheid van belangrijke democratische instituties wordt vergroot en de rechtspraak krijgt een aparte begroting. Daarnaast krijgt de persvrijheid de nodige aandacht en financiering. Ook erkent de coalitie het belang van het luisteren naar alle stemmen in de samenleving. Burgers krijgen in het contact met de overheid duidelijkheid en bescherming, bijvoorbeeld door het recht op begrijpelijke taal of het recht op vergissen. Tot slot zullen rechters kunnen toetsen of wetten al dan niet in strijd zijn met de Grondwet (constitutionele toetsing).

Er zijn ook aandachtspunten. De rechtsbescherming voor mensen die asiel aanvragen wordt ingeperkt. Er worden ook maatregelen voorgesteld die erop gericht zijn de veiligheid en openbare orde te beschermen. De veiligheid moet echter wel gewaarborgd worden zonder mensenrechten te schenden. Zo vindt het College het zorgelijk dat de coalitie de Wet Openbare Manifestaties wil aanpassen, de wet die het demonstratierecht regelt. Burgemeesters hebben nu al voldoende bevoegdheden.

Non-discriminatie

Het College is blij met de uitgesproken ambitie om discriminatie terug te dringen. De positie van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) en de Nationaal Coördinator Antisemitisme Bestrijding (NCAB) wordt wettelijk vastgelegd. Het is goed dat er erkend wordt dat er meer moet gebeuren tegen discriminatie op de arbeidsmarkt, etnisch profileren en tegen racistische uitingen in bijvoorbeeld voetbalstadions. Ook de bescherming van zowel LHBTIQA+ personen als alle vormen van geweld tegen vrouwen krijgen veel aandacht in het akkoord, inclusief de strafbaarstelling van psychisch geweld. Het College gaat over de concrete uitwerking van deze ambities graag met de regering in gesprek.

Er is veel aandacht voor de innovatieve kant van AI in het coalitieakkoord. Omdat inmiddels veel bekend is over de risico’s op discriminatie en op schending van privélevens van burgers door AI, moet deze innovatie wel hand in hand gaan met goede mensenrechtelijke kaders, standaarden en effectief toezicht op AI.

Mensen in kwetsbare posities

Het College ziet risico's voor de bescherming van de rechten van mensen in kwetsbare posities. Voorbeelden zijn mensen die in armoede leven, dakloos zijn, een chronische ziekte of beperking hebben, inwoners van Caribisch Nederland en statushouders. Met de voorgenomen bezuinigen en maatregelen op de zorg en sociale zekerheid kunnen specifieke rechten in het geding komen, zoals het recht op gezondheid. Daarnaast dreigt er een mogelijke toename van armoede. Ook gaat het akkoord niet in op dakloosheid, terwijl dit een groeiend probleem is.

Het College is blij met alle aandacht voor huisvesting, inclusief meer betaalbare woningen en meer aanbod in de sociale huursector zodat voorrang in de sociale huursector hoge uitzondering wordt. Maar als mensen in een situatie van dringende woonnood komen, moet voorrang op huisvesting een optie blijven, ongeacht afkomst of verblijfsstatus.

“Het coalitieakkoord bevat goede en veelbelovende punten, maar roept ook zorgen op. In de verdere uitwerking moet blijken of mensen in kwetsbare posities daadwerkelijk worden meegenomen en of de rechtsstaat op alle punten wordt versterkt en beschermd." Rick Lawson, voorzitter College voor de Rechten van de Mens