De ene klimaatzaak na de andere, maar welk rechtsgebied is het meest effectief?

De rechtbank Amsterdam oordeelde woensdag dat KLM aan greenwashing doet. Duurzaamheidclaims van vijftien in het verleden gevoerde reclame-uitingen werden misleidend en onrechtmatig bevonden. Actiegroep Fossielvrij NL haalde daarmee zijn gelijk, maar veel hield het initiatief er niet aan over. Hoe dat kan? Niet elk rechtsgebied lijkt even effectief voor klimaatzaken.

25 March 2024

Civielrecht

niet te veel verwachten

Milieudefensie tegen Shelleen interview van de universiteit

De oratie van Katan gaat over waarom het civiele recht niet geschikt is om bedrijven structureel duurzamer te laten handelen. Rechtszaken verlopen volgens haar traag en zijn vaak gericht op één specifiek geval in het verleden bij één bedrijf. Maatregelen zouden op de toekomst gericht en op meerdere plekken door te voeren moeten zijn. Maar belangenorganisaties gebruiken deze rechtsgang ook juist om andere bedrijven af te schrikken en hopen daarmee op gedragsverandering.

van de rechtszaak tegen KLM

zaak van Urgenda tegen de StaatEuropees Verdrag van de Rechten van de Mens toepasbaar bleek

Strafrecht

Heeft een strafrechtelijke procedure tegen bedrijven meer potentie? Een strafrechter kan bepalen of iemand een strafbaar feit heeft gepleegd en daarvoor een straf moet krijgen. Zo voert strafrechtadvocaat Bénédicte Ficq strijd tegen grote klimaat- en milieuvervuilers. Ze deed vorig jaar aangifte namens omwonenden tegen de leidinggevenden van Chemours (2) en eerder deed ze namens omwonenden aangifte tegen Tata Steel (3). Civiele procedures zouden zich te veel richten op schadevergoedingen en bij de bestuursrechter worden vooral vergunningen aangevochten, volgens Fiqc is het daarom veel effectiever en bedreigender om via het strafrecht bedrijven en hun leidinggevenden aan te klagen. Dat staat in een stuk van de Volkskrant over Ficq (4).

het wetboek van strafrecht

Fossiele bedrijven vervolgen voor hun aandeel in klimaatverandering, door een strafrechtelijke vervolging voor vernieling of mishandeling, is overigens iets wat de Amerikaanse senator Bernie Sanders wel zou willen proberen (6).

Bestuursrecht

Dan als laatste het bestuursrecht. Een bestuursrechter doet uitspraken in conflicten tussen particulieren en de overheid of tussen organisaties en de overheid. Het zou als een logisch rechtsgebied klinken voor een zaak tegen de staat zoals de Urgenda-zaak. Maar de bestuursrechter neemt concrete besluiten over vergunningen of omgevingsplannen. Volgens wijlen Ben Schueler, hoogleraar bestuursrecht en staatsraad in de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, was het Urgenda-arrest daarom ook lastig toe te passen in bestuursrecht (7). Hij schreef dat er een kloof ligt tussen het concrete besluit zoals een vergunningverlening en het algemene CO2-reductiedoel dat is gestoeld op zorgplicht en op grote schaal moet worden nageleefd.

Een organisatie die grote vervuilers wel aanpakt via bestuursrecht is Mobilisation for the Environment (MOB). Tata Steel, Schiphol, overheden, Circuit Zandvoort; een kleine greep aan bedrijven en instellingen waartegen MOB op grond van verkeerde vergunningverlening naar de rechter stapte. De doelen van MOB? Het opwarmen van de aarde tegengaan, de Nederlandse natuur laten herstellen en de regering houden aan op democratisch tot stand gekomen wetgeving.

MOB heeft in Nederland veel voor elkaar gekregen. In 2019 zorgden de rechtszaken van de organisatie ervoor dat duizenden vergunningen onder het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet meer geldig waren, met de stikstofcrisis als gevolg.

CO2-opslag project Porthos

De Porthos-zaak over stikstofvergunningen was daarmee ook een klimaatzaak, waarin deze organisaties lieten weten het niet eens te zijn met het gevoerde klimaatbeleid. Als het over het milieu (omgevingseffecten) gaat leiden er in de verschillende rechtsgebieden dus meerdere wegen naar Rome. Maar als het over klimaat en CO2-uitstoot gaat blijft het lastig, het aangrijpen van wetgeving over milieu om grote CO2 -uitstoters te vervolgen is dan niet ongewoon.

1 https://www.ad.nl/binnenland/urgenda-stapt-opnieuw-naar-rechter-in-klimaatzaak-eist-dwangsom-van-de-staat~a0fe29a4/

2 https://op1npo.nl/2023/06/23/benedicte-ficq-roelof-bosma-en-joop-keesmaat-over-aangifte-tegen-chemiebedrijf-chemours/

3 https://nos.nl/artikel/2381367-bijna-1100-omwonenden-en-acht-stichtingen-klagen-tata-steel-aan

4 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/van-tata-tot-chemours-geen-multinational-is-te-groot-voor-benedicte-ficq-de-vrouw-die-boeven-gewend-is~b1bd4da6/

5 https://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/BSb/2020/3/Bsb_2666-6901_2020_001_003_002

6 https://www.vox.com/2019/11/12/20959293/bernie-sanders-climate-lawsuit-exxon-juliana-sinnok

7 https://www.milieurecht.nl/nieuws/wat-betekent-het-urgenda-arrest-in-het-bestuursrecht

8 https://www.bnr.nl/nieuws/duurzaamheid/10521269/kabinet-ontzettend-blij-milieuorganisaties-kritisch-porthos-uitspraak

Artikel delen