Dienst Toeslagen wil persoonsgegevens actiever gebruiken om burgers te helpen

Dienst Toeslagen moet meer ruimte krijgen om persoonsgegevens te gebruiken om mensen proactief te wijzen op toeslagen waarop zij waarschijnlijk recht hebben. Een nieuw wetsvoorstel creëert daarvoor een wettelijke grondslag. Het kabinet wil daarmee niet-gebruik en terugvorderingen verminderen, maar de uitbreiding roept tegelijkertijd vragen op over de grenzen van gegevensgebruik door de overheid.

Redactie PONT 17 August 2026

Het ministerie van Financiën heeft de Wet proactieve dienstverlening toeslagen in internetconsultatie gebracht. Met het voorstel krijgt Dienst Toeslagen expliciet de bevoegdheid om mensen actief te ondersteunen, in plaats van alleen te reageren nadat iemand zelf een aanvraag heeft gedaan.

De consultatie loopt tot en met 28 augustus 2026.

Niet-gebruikers actief opsporen

Een belangrijk doel is het terugdringen van het zogenoemde niet-gebruik van toeslagen. Sommige mensen vragen geen toeslag aan terwijl zij daar waarschijnlijk wel recht op hebben. Dienst Toeslagen moet deze groep met behulp van beschikbare gegevens beter kunnen identificeren en vervolgens actief kunnen benaderen.

De overheid verschuift daarmee gedeeltelijk van een reactieve naar een proactieve dienstverlening. Het huidige toeslagenstelsel legt veel verantwoordelijkheid bij burgers: zij moeten zelf een toeslag aanvragen en wijzigingen in hun situatie doorgeven. Volgens de toelichting doet dat een groot beroep op het doenvermogen van mensen en kan dit bijdragen aan zowel niet-gebruik als terugvorderingen.

Het wetsvoorstel bouwt overigens voort op bestaande praktijken. Dienst Toeslagen voert bijvoorbeeld al gerichte attenderingsacties uit. De nieuwe wet moet duidelijker vastleggen wat de dienst daarbij mag doen en welke gegevens daarvoor mogen worden verwerkt.

Meer gebruik van persoonsgegevens

Voor gerichte ondersteuning is volgens het kabinet een goede informatiepositie noodzakelijk. Dienst Toeslagen moet gegevens over de specifieke omstandigheden van mensen kunnen gebruiken om te bepalen wie mogelijk ondersteuning nodig heeft.

Juist daardoor heeft het voorstel een duidelijke privacydimensie. In de memorie van toelichting erkent het kabinet dat verwerking van deze gegevens een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer kan vormen. De wettelijke bevoegdheden moeten daarom een balans creëren tussen proactieve dienstverlening en bescherming van persoonsgegevens. Daarbij gelden de uitgangspunten van de AVG, waaronder doelbinding en dataminimalisatie.

Het wetsvoorstel bevat daarnaast specifieke waarborgen. Zo worden bijzondere persoonsgegevens en gegevens van strafrechtelijke aard in beginsel niet gebruikt voor proactieve dienstverlening. Ook moeten persoonsgegevens die voor proactieve dienstverlening worden gebruikt niet vervolgens voor handhaving worden ingezet. Burgers krijgen bovendien de mogelijkheid om aan te geven dat zij geen gebruik willen maken van proactieve dienstverlening.

Gegevens delen voor ‘warme doorverwijzing’

Het voorstel gaat verder dan alleen het gebruik van gegevens binnen Dienst Toeslagen. De dienst krijgt ook een grondslag om in bepaalde situaties gegevens te verstrekken aan andere publieke dienstverleners.

Dat moet een zogenoemde ‘warme doorverwijzing’ mogelijk maken. Wanneer een medewerker bijvoorbeeld constateert dat iemand hulp nodig heeft van een andere uitvoeringsorganisatie, maar niet goed in staat is zelf contact op te nemen, kunnen contactgegevens en een korte duiding van de situatie worden gedeeld.

Daarmee raakt het voorstel aan een breder vraagstuk binnen de digitale overheid: in hoeverre mogen overheidsorganisaties gegevens die zij al hebben gebruiken en delen om burgers uit eigen beweging te helpen?

Experimenteren met proactieve dienstverlening

Ook bevat het wetsvoorstel een experimenteerbepaling. Daarmee kunnen tijdelijk maatregelen worden getest die afwijken van bestaande wettelijke regels, wanneer deze zijn bedoeld om niet-gebruik of terugvorderingen te verminderen.

Het kabinet plaatst de plannen nadrukkelijk in een bredere ontwikkeling naar een overheid die minder van burgers vraagt en beschikbare gegevens juist zelf beter benut.

Dat kan de dienstverlening toegankelijker maken, maar vergroot tegelijkertijd het belang van duidelijke grenzen aan gegevensgebruik. De discussie gaat daarmee niet alleen over de vraag óf de overheid gegevens mag gebruiken, maar ook voor welk doel, welke gegevens daarvoor noodzakelijk zijn en wanneer gegevens tussen overheidsorganisaties mogen worden gedeeld.

Belangstellenden kunnen tot en met 28 augustus reageren op het wetsvoorstel via internetconsultatie.nl.

Artikel delen

Reacties

Laat een reactie achter

U moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.