Grondstoffenschaarste maakt circulaire economie noodzakelijk

Net als CEO’s wereldwijd zien ook Nederlandse CEO’s geopolitieke conflicten als een zeer grote bedreiging voor hun bedrijf, zo blijkt uit PwC's 28e CEO Survey. Een terechte zorg. Vooral als het gaat om de beschikbaarheid van (kritieke) grondstoffen is Nederland zeer kwetsbaar. Een krachtige manier om die kwetsbaarheid te beperken, is een meer circulaire economie. De overheid moet een sterke rol pakken om dit te realiseren, menen econoom Jan Willem Velthuijsen en duurzaamheidsexperts Jenny Bruin en Liza van der Neut.

PWC 27 February 2025

World Economic Forum

Afhankelijkheid van kritieke grondstoffen 

The future of European competitiveness

aldus minister Dirk Beljaarts van Economische Zaken

De EU en Nederland hebben behoefte aan, zoals het Ministerie van Buitenlandse Zaken het noemt, ‘open strategische autonomie’, als het gaat om de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen. Hierbij streeft een land naar economische, technologische en politieke onafhankelijkheid. Maar staat het ook open voor internationale samenwerking en handel. Of, zoals het ministerie open strategische autonomie zelf omschrijft: het vermogen ‘om als mondiale speler, in samenwerking met internationale partners, op basis van eigen inzichten en keuzes haar publieke belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling verbonden wereld’.

Leefbare aarde is een publiek goed 

Het hebben van open strategische autonomie en het duurzaam beschikken over kritieke grondstoffen is een publiek goed. Dat houdt in dat iemand hiervan gebruik kan maken, zonder dat dit ten koste gaat van het gebruik door iemand anders. Zo is het onmogelijk om iemand uit te sluiten van het gebruik maken van straatverlichting of van het genieten van schone lucht.  

Zo’n publiek goed wordt niet vanzelf georganiseerd door de markt. En al helemaal niet als het gaat om kritieke grondstoffen. Het ontbreekt bedrijven aan de noodzakelijke prikkels om de grootschalige, risicovolle transities te realiseren die hiervoor zijn vereist.

Naar een circulaire economie 

Een manier om de afhankelijkheid van andere landen te verkleinen, de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen te vergroten én te zorgen voor een leefbare aarde, is werk te maken van een (meer) circulaire economie. Daarin moeten grotere stappen gezet worden dan tot nu is gebeurd.  

In de huidige lineaire economie worden goederen geproduceerd, gebruikt en uiteindelijk als afval afgedankt. Een efficiënte, circulaire productie-consumptie keten heeft als groot voordeel – ten opzichte van een lineaire keten – dat er minder (kritieke) grondstoffen nodig zijn voor het produceren van bepaalde goederen.

In een efficiënte productie-consumptieketen wordt gestreefd naar een zo dicht mogelijke cirkel. Dit betekent dat een hoog percentage van het oorspronkelijke materiaal tegen niet al te hoge kosten meerdere rondes gebruikt kan worden. Hierdoor zijn er minder (kritieke) grondstoffen nodig voor het produceren van bepaalde goederen. Ook kunnen deze grondstoffen behouden worden om zelf te gebruiken. 

Doel van een circulaire economie is dus enerzijds een grotere leveringszekerheid van grondstoffen en anderzijds het behartigen van verschillende milieubelangen zoals een schone leefomgeving, biodiversiteit en het tegengaan van klimaatverandering. 

Ter illustratie: door recycling kan de Europese Unie voor de helft tot driekwart voorzien in haar eigen metaalbehoefte ten behoeve van schone technologie. Ook is er genoeg platina aanwezig in alle auto’s die momenteel in de omloop zijn om te voorzien in alle toekomstige groene waterstofproductie ter wereld.

Overheidsverantwoordelijkheid 

'Integrale Circulaire Economie Rapportage 2025'

Het antwoord ligt in de verschillende rollen die de overheid heeft: die van wetgever, financier, handhaver én consument.

Overheid als wetgever en beleidsuitvoerder

Overheid als financier

Overheid als handhaver

Overheid als consument

Binnen deze consumentenrol, is de rol van de overheid als launching customer belangrijk. In die rol treedt de overheid op als eerste grote klant voor innovatieve (circulaire) producten en diensten. En geeft zo de innovatie en markt voor circulaire producten en diensten een stimulans.  

Conclusie: Sterke overheidsrol noodzakelijk

Een circulaire economie is een sterk middel om de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen te vergroten en bij te dragen aan een leefbare planeet. Omdat dit beide een publiek goed is, is het de taak van de overheid om een (meer) circulaire economie te realiseren. En hierin een sterke rol te pakken.  

Artikel delen