SDG7: De andere kant van de energietransitie
Zo’n 733 miljoen mensen wereldwijd hebben nog geen toegang tot elektriciteit, 2,4 miljard mensen koken nog op houtskool, met jaarlijks 4 miljoen doden als gevolg. ‘Energy access’ voor meer mensen is dus van groot belang, het betekent meer welvaart en welzijn voor hen. Maar dat moet dan wel duurzame energie zijn, anders worden alle klimaatgrenzen overschreden.
19 July 2023
Artikelen
Artikelen
Het Sustainable Development Goal 7 (SDG7) verwoordt dit als volgt: ‘Ensure access to affordable, reliable, sustainable and modern energy for all’. Er wordt hard aan gewerkt in het kader van het UN-programma ‘Sustainable Energy for All’ (SE4A). Nederland wil er ook aan bijdragen door voor 2030 100 miljoen mensen te voorzien van duurzame energie, zoals staat in de recente Internationale Klimaat Strategie.
Solar-PV en clean cooking
Zonne-energie kan een grote bijdrage geven aan het SDG7. Off-grid-systemen kunnen mensen in rurale gebieden voorzien van energie, lang niet overal is een elektriciteitsnet aanwezig. Off-grid-oplossingen kunnen variëren van kleine solar lampjes via grotere solar-home-systemen tot solar mini-grids voor een heel dorp. Zonne-energie zorgt in de eerste plaats voor het opladen van telefoons, licht, televisie, ventilator en koelkast. Maar er zijn meer toepassingen: in de landbouw kunnen zonnepompen ingezet worden voor irrigatie of drinkwater. En zonne-energie kan zorgen voor koeling van melk, groente of vis, voor waterzuivering of voor ontzilting. Kortom, vele toepassingen.
Clean cooking, koken zonder gezondheidsproblemen, kan op een aantal manieren bevorderd worden. Ten eerste zijn er de efficient cookstoves die al tot verbetering leiden. Het hout of de houtskool wordt daarin vollediger verbrand waardoor minder luchtvervuiling ontstaat. Maar duurzamer is het om andere brandstoffen te gebruiken, zoals LPG, biogas of biomassa pellets. Ook kan men elektrisch gaan koken, dat kan zelfs met behulp van zonne-energie.
Zonne-energie is in het gebruik wel goedkoop, maar in aanschaf van apparaten ervoor duur. Voor veel mensen in rurale gebieden is die aanschaf te duur, en vormt dat een bottleneck. Veel actie richt zich dan ook op realisatie van financieringsvormen zodat een goede markt kan ontstaan. Bij de verspreiding van clean cooking vormen culturele gewoontes een drempel, mensen zijn gewend en gehecht aan hun vertrouwde manier van koken. Voorlichting over en demonstratie van de nieuwe manier van clean cooking zijn daarom essentieel.
De randen van de markt
Nederland wil een steentje bijdragen aan het SDG7 en voor 2030 100 miljoen mensen van duurzame energie voorzien. Dat wordt verwoord in de Internationale Klimaat Strategie, die recent verscheen (IKS, 2022). Het resultaat tot nu toe, sinds 2015, ligt op zo’n 16 miljoen. Voor de 100 miljoen zal het tempo dus flink omhoog moeten. Hoe wil Nederland dat bereiken?
Ten eerste wil Nederland zo goed mogelijk aansluiten bij multilaterale programma’s, vaak via de Wereldbank, en daar zijn inbreng hebben. Slechts 3% van de internationale investeringen in wind en zon gaat naar Sub-Saharaans Afrika, Nederland wil dat graag verhogen.
Ook wil men grootschalige projecten stimuleren en daar privaat kapitaal voor mobiliseren. FMO financiert bijvoorbeeld via het ‘Access to Energy Fund’ duurzame energieprojecten met leningen tot 10 miljoen euro. Climate Investor One, een internationale financieringsinstelling van de EU en een aantal donoren, is een ander voorbeeld. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt ook of pensioenfondsen en verzekeraars betrokken kunnen worden bij investeringen in Energy-Access-projecten.
Maar Nederland wil niet alleen bijdragen aan grote projecten, maar juist ook aan ‘de randen van de markt’, aan energy access voor de kleine, niet kapitaalkrachtige eindgebruikers in de rurale gebieden. Het gaat tenslotte om een ‘just energy transition’ volgens de IKS, waarbij klimaatrechtvaardigheid en inclusiviteit centraal staan. Programma’s als Energising Development (EnDev)en de activiteiten van de Clean Cooking Alliance dragen hieraan bij, veel Nederlandse bedrijven en organisaties zijn hierbij betrokken
Tenslotte wil Nederland zijn expertise met klimaatbeleid via diplomatie inzetten voor internationale beleidsbeïnvloeding, bijvoorbeeld voor versterking en vergroening van bijvoorbeeld de UN-SDG7-programma’s en de programma’s van de Wereldbank.
NL Energy Compact
Veel Nederlandse bedrijven, startups en ngo’s zijn al bezig met het SDG7 en met duurzame energieprojecten in Afrika en elders. Daarom is een NL Energy Compact platform opgericht om hen (nog) sterker te mobiliseren en om door betere afstemming en samenwerking een zo groot mogelijke impact te hebben op het doel van 100 miljoen mensen. De bedoeling is de (gezamenlijke) activiteiten te concentreren op een beperkt aantal landen, zoals ook het geval is bij buitenlandse handel en bij ontwikkelingssamenwerking. Zeker 25 Nederlandse bedrijven en organisaties nemen inmiddels aan het platform deel. In het kader worden enkele als voorbeeld toegelicht, naast het genoemde EnDev-programma, het zon-PV bedrijf FRES en het samenwerkingsproject SUSTAINED van enkele ngo’s.
Ten slotte
De energietransitie houdt niet op bij de grens. Er wordt hard aan gewerkt, zowel 'hier’ als 'daar’. Soms lijken dat in de praktijk vrij gescheiden werelden, terwijl het toch gaat om hetzelfde doel. IEA-voorman Fatih Birol benadrukt in een interview scherp die samenhang: ‘De grootste uitdaging van het klimaatprobleem is het financieren van schone energie in ontwikkelingslanden.’ (Trouw 11 april 2023). Kunnen 'hier’ en 'daar’ elkaar meer versterken? Het recent ingestelde Nationale Klimaat Platform zou zijn scope best kunnen verbreden en zich naast de nationale energietransitie ook kunnen richten op het Nederlandse SDG7-doel. 100 miljoen mensen toegang te geven tot duurzame energie voor 2030 zou niet misstaan als extra hoofdstuk in het Nationale Klimaatakkoord.
EnDev
EnDev is een samenwerking van Duitsland, Nederland, Noorwegen en Zwitserland, en wordt voor Nederland gecoördineerd door RVO. In twintig landen wordt de beschikbaarheid van zonnepanelen, schone kooktoestellen en koelsystemen bevorderd. EnDev richt zich vooral op marktontwikkeling, zowel op vraag als aanbod. Aan de vraagkant zorgt het voor bewustwording en ondersteunt het de introductie van nieuwe bedrijfsmodellen, zoals Pay As You Go en consumentenkrediet. Aan de aanbodkant wordt versterking van bedrijven en een goede kwaliteit van de energieproducten ondersteund. EnDev subsidieert geen projecten, maar ondersteunt marktgerichte initiatieven via resultaatgerichte financiering.
FRES
De Foundation Rural Energy Services (FRES) is een Nederlands non-profit bedrijf dat in 4 Afrikaanse landen, Mali, Burkina Faso, Guinea-Bissau en Uganda, lokale zon-PV-bedrijven heeft opgezet, gericht op elektrificatie van rurale gebieden. De FRES-bedrijven hebben een lokaal management en hanteren een energy-as-a-service-model, de solar-home-systemen worden niet verkocht, maar verhuurd. De systemen blijven eigendom van het bedrijf, bij storingen komen FRES-technici die bij de klant oplossen.
SUSTAINED
Drie ngo’s, CARE Nederland, Mercy Corps en Oxfam Novib, slaan de handen in elkaar om energy access te realiseren voor vluchtelingen, in eerste instantie in Uganda. Doel is circa 750.000 mensen in de vluchtelingenkampen en de omringende gemeenschappen te voorzien van duurzame verlichting, clean cooking en energie voor kleine bedrijven. Er zal marktgericht, zowel aan de vraag- als de aanbodkant gewerkt worden. Het plan is om voor zowel lokale als Nederlandse duurzame energiebedrijven die willen opschalen financiering makkelijker te maken. Het plan is tevens om in de vluchtelingenkampen te investeren in een betere energie-bewustwording en in een goede organisatie voor verspreiding van de energieproducten. De genoemde ngo’s mobiliseren momenteel Nederlandse bedrijven en financiers om hieraan mee te werken en brengen zelf ervaring in met vluchtelingenkampen en met het werken in humanitaire situaties.
