Nakoming groene afspraken tijdens de uitvoering

Dit artikel is het derde in een reeks over groen aanbesteden. Inhet eerste artikelis de achtergrond geschetst van de ontwikkelingen op het gebied van duurzaam (‘groen’) aanbesteden. Inhet tweede artikelis ingegaan op de randvoorwaarden en mogelijkheden bij groen aanbesteden. In dit artikel zal verder worden ingegaan op de wijze waarop aanbestedende diensten nakoming van de groene afspraken kunnen borgen ná de aanbestedingsfase in de uitvoeringsfase.

Hoeveel van de groene beloftes worden waargemaakt?

Een goed begin is het halve werk. In het vorige artikel zijn de verschillende instrumenten die aanbestedende diensten in hun spreekwoordelijke gereedschapskist hebben om ‘groen’ mee te nemen in aanbestedingsprocedures beschreven. Vervolgens is het de vraag hoe geborgd kan worden dat deze tijdens de aanbesteding gemaakte groene beloftes ook daadwerkelijk worden waargemaakt tijdens de uitvoeringsfase. Aan een groene papieren tijger heeft de aanbestedende dienst (en de planeet) natuurlijk niets.

alle

Ruimte en verantwoording wijzigingen tijdens de uitvoering

[1][2]geen[3]

Contractmanagement is

bewuste

Meten is weten: monitoren en handhaven

Het is cruciaal om naast het maken van de inhoudelijke groene afspraken, ook goed na te denken over de procedurele waarborging van deze groene afspraken. Daarvoor is het allereerst van belang om voldoende monitoring in te bedden gedurende de uitvoering. Deze monitoring maakt het immers mogelijk om tussentijds bij te sturen indien de gemaakte groene afspraken niet worden nagekomen. Daarnaast maakt goede monitoring het mogelijk om de groene afspraken daadwerkelijk te handhaven. Monitoring houdt namelijk ook meteen dossieropbouw in.

Maatwerk

De inrichting van deze monitorings- en handhavingsmechanismen is in ieder project maatwerk. Indien het gaat om een levering waarin de producten in recyclebaar verpakkingsmateriaal dienen te worden geleverd, kan de controle hierop relatief makkelijk op poten gezet worden. Als het gaat om grote complexe bouwprojecten, kan het zelfs nuttig en noodzakelijk zijn om de controle op bijvoorbeeld een emissievrije bouwplaats of het realiseren van een lage MKI-waarde op gedeeltes van het werk een belangrijkere plek te geven in het contractmanagement. Gedacht kan worden aan het aanstellen van een ‘green officer’ in het projectteam. Daarbij kan ook al tijdens de aanbestedingsprocedure aandacht zijn voor monitoring en handhaving van het bewerkstelligen van de groene afspraken, door naast de reguliere bouwbesprekingen ook (bijvoorbeeld maandelijkse) besprekingen in te richten waarin de voortgang wordt besproken van de groene afspraken. Hierbij kan ook inspiratie worden geput uit bijvoorbeeld het internationale bouwcontractmodel NEC4, dat een optionele clausule met betrekking tot ‘Climate Change’ introduceert. Onderdeel van deze systematiek is het introduceren van een verplicht door opdrachtnemer op te stellen klimaatveranderingsplan dat gedurende de uitvoering op gezette momenten steeds door opdrachtnemer herzien dient te worden, dan wel op verzoek van de projectmanager.

Introductie bonus/malus

Daarbij kan tijdens de aanbestedingsprocedure ook al worden voorzien in een systematiek waarbij het al dan niet waarmaken van de groene beloftes gekoppeld is aan een bonus/malus. In de praktijk worden in bouwprojecten van de grotere opdrachtgevers in Nederland het al dan niet realiseren van een lage MKI-score op (gedeeltes van) het werk gekoppeld aan een EMVI-boete, waardoor opdrachtnemers ook een financiële prikkel hebben om de groene beloftes na te komen. Daarvoor is uiteraard wel noodzakelijk dat deze boete al in de aanbestedingsprocedure is geïntroduceerd. Mocht tijdens de aanbestedingsprocedure niet voorzien zijn in een dergelijke malusprikkel, of indien er helemaal onvoldoende rekening is gehouden met ‘groen’, dan kan alsnog in de uitvoeringsfase een bonusprikkel geïntroduceerd worden op het realiseren van groene doelstellingen, of er kan zelfs een wijziging worden doorgevoerd waarmee er een groen surplus wordt gerealiseerd. Zolang dit alles binnen de kaders van het leerstuk van de wezenlijke wijziging plaatsvindt, zijn opdrachtgevers niet gehinderd zaken op deze wijze te introduceren.

Conclusie

2[4][5]

Obshtina Razgrad

[2] 10% in geval van leveringen en diensten en 15% in geval van werken.

[3] HvJ EU 7 november 2024, ECLI:EU:C:2024:936 « JAAN » 2025/1, m.nt. G.E. van den Beuken & E.L.H. Snijders – van Erp.

[4] Denk bijvoorbeeld aan diverse Europese Verordeningen zoals de Net Zero Industrial Act of de Battery Regulation.

[5] Volgens de Europese Commissie betaalt elke geïnvesteerde euro in natuur zich naar schatting 8 tot 38 keer uit, zie in dat verband ‘Questions and Answers on Nature Restoration Law: restoring ecosystems for people, climate and planet’, 22 juni 2022.