De prijs van veiligheid: dreigen klimaatdoelen slachtoffer te worden van defensie-uitgaven?
Nu geopolitieke onrust toeneemt, staan EU-landen onder druk om hun defensie-uitgaven aanzienlijk te verhogen. Een nieuwe analyse van ABN AMRO waarschuwt echter dat deze noodzakelijke investeringen in veiligheid een potentieel hoge prijs kunnen hebben voor het milieu, zowel door afleidende financiering als door de inherente impact van militaire activiteiten
ABN AMRO 13 May 2025
Nieuws-persbericht
Nieuws-persbericht
De oproep tot verhoogde defensie-uitgaven komt mede voort uit de onzekerheid over de toekomstige steun van de VS, waardoor Europa meer "op eigen benen" moet staan op het gebied van verdediging. Het realiseren van deze hogere uitgaven stelt landen voor financiële keuzes, aangezien de financiële middelen beperkt zijn. Er worden drie hoofdzakelijke opties besproken voor de financiering: het verhogen van schulden, het verhogen van belastingen en/of bezuinigingen, of het gebruikmaken van bestaande EU-programma's.
Drie financieringsroutes met potentiële impact op klimaat
Verhogen van tekorten en/of schulden
Verhogen van belastingen en/of verminderen van andere uitgaven
Gebruikmaken van huidige EU-programma's
Nieuwe EU-programma's
Militaire activiteiten: een forse milieuvoetafdruk
Naast de potentiële verschuiving van financiering, hebben militaire activiteiten zelf een aanzienlijke directe impact op het milieu door de uitstoot van broeikasgassen. Wereldwijd worden defensieactiviteiten geschat op 1,5% tot 5,5% van de totale wereldwijde uitstoot, met schattingen voor NAVO-landen op ongeveer 0,5% in 2023. Als de NAVO-strijdkrachten één land zouden vormen, zouden ze de 30e grootste vervuiler ter wereld zijn.
De belangrijkste bron van emissies in de militaire sector is het verbruik van fossiele brandstoffen. Militaire operaties, oefeningen, logistieke bewegingen en de productie van materieel zijn hier sterk van afhankelijk. De emissie-intensiteit van het defensieapparaat ligt 2 tot 3 keer hoger dan die van algemene economische activiteiten. Dit betekent dat een toename van militair personeel en activiteiten, zelfs door verschuiving van personeel uit andere sectoren, leidt tot een toename van de totale emissies.
Prognoses van de NAVO zelf verwachten dat hogere militaire uitgaven altijd zullen leiden tot een toename van de uitstoot van broeikasgassen. Verwacht wordt dat zowel defensie-uitgaven als broeikasgasemissies van NAVO-landen significant zullen stijgen in de komende jaren, mogelijk met 9% tot 12% tot 2028. Dit omvat met name Scope 1 en 2 emissies, terwijl de emissies in de toeleveringsketen (Scope 3) naar schatting vier tot acht keer hoger zijn.
Conclusie: tweeledige kosten en dringende noodzaak voor duurzaamheid
Een verhoging van de defensie-uitgaven brengt dus tweeledige kosten met zich mee: een verhoogd risico dat middelen ten koste gaan van klimaatinitiatieven en een onvermijdelijke toename van broeikasgasemissies door militaire activiteiten. De defensiesector blijft grotendeels afhankelijk van fossiele brandstoffen.
Om de milieu-impact te verminderen, is het dringend nodig om de duurzaamheid in de defensiesector te versnellen. Dit vereist het terugdringen van fossiele brandstofverbruik door over te schakelen op duurzame brandstoffen, het verbeteren van efficiëntie en het gebruiken van duurzame energiebronnen voor faciliteiten. Vooral bij niet-operationele activiteiten (zoals administratie en ondersteuning) is het koolstofneutraal maken eenvoudiger. Dit vraagt echter om kennis en innovatie binnen de militaire industrie.
