Open normen: meer vrijheid met grenzen

Het opnemen van open normen in de planregels van het omgevingsplan biedt een goede mogelijkheid voor de gemeenteraad om globaal het ruimtelijk kader vast te leggen, zonder dat gelijk volledig duidelijk moet zijn hoe het plan (in detail) moet worden uitgewerkt. Daardoor kan in een vroege fase het kader vastgesteld worden, en kan dit kader later ingevuld worden. Maar, open normen kunnen voor minder rechtszekerheid zorgen. In deze blog leg ik uit aan welke eisen een open norm moet voldoen, en welke gevolgen daaraan zitten.

Wat zijn open normen precies?

Open normen zijn algemene toetsingskaders in het omgevingsplan die meer ruimte bieden om te beoordelen of de vergunning verleend kan worden. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld concrete toetsingskaders, zoals harde maatvoeringen. De open norm wordt nader ingevuld in een beleidsregel. Dit geeft flexibiliteit, omdat de beleidsregel op een later moment kan worden vastgesteld en bovendien eenvoudiger aangepast kan worden. Open normen waren al mogelijk in een bestemmingsplan, waardoor al enige jurisprudentie hierover is. Het gebruik van open normen kan op dezelfde voet door worden gezet als in bestemmingsplannen gebeurde, waardoor ook de jurisprudentie nog steeds relevant is.

Eisen aan een open norm

Belvédère-uitspraak

De Afdeling geeft gelukkig wel een aantal handvatten

Figuur: Open normen

Uit de jurisprudentie van daarna blijkt dat deze handvatten beperkt duidelijkheid geven. Het zijn immers handvatten waar belang aan kan worden gehecht, en dus niet harde eisen waar de aanvaardbaarheid van een open norm aan moet voldoen. Daarom loop ik een aantal voorbeelden af waarin de Afdeling bepaalde open normen wel of juist niet acceptabel vindt.

Wat kan wel of juist niet bij toepassen van open normen?

Passende maatvoeringen en stedenbouwkundige kwaliteit

uitspraak

Evenwichtige verdeling van de beschikbare winkelvloeroppervlakte

Over datzelfde bestemmingsplan besliste de Afdeling dat de open norm van ‘een evenwichtige verdeling van de beschikbare winkelvloeroppervlakte’ wel voldoende concreet en objectief is. Het beschikbare winkelvloeroppervlak was namelijk in de planregels beperkt en de (sub)branches die waren toegestaan, waren in de planregels opgenomen. Het was daarmee voldoende duidelijk wat maximaal mogelijk was.

Zorgvuldige inpassing volgens hoogbouwbeleid

uitspraak

Het gebouw is inpasbaar in de omgeving

uitspraak

Bebouwing hoger dan 30m toegestaan als deze geen onevenredige hinder voor de omgeving veroorzaakt

uitspraak

Hoge torens zijn toegestaan in de nabijheid van de locaties op de schets

In hetzelfde bestemmingsplan ‘Beurskwartier’ was ook de open norm opgenomen dat hoge torens waren toegestaan in de nabijheid van de locaties op de schets die een bijlage bij het bestemmingsplan was. Deze regel vond de Afdeling te onvoldoende concreet en objectief. Het is namelijk niet duidelijk wanneer nog sprake is van ‘in de nabijheid’. Daardoor kan een hoge toren mogelijk nog zo ver schuiven dat deze dicht bij een bestaand gebouw gerealiseerd wordt. Dit geeft volgens de Afdeling te veel rechtsonzekerheid voor eigenaren en bewoners van de omliggende bebouwing.

Een goede open norm

Ondanks dat de Afdeling geen hele duidelijke kaders geeft, is uit bovenstaande uitspraken wel een zekere lijn te halen: Wordt een open norm in de regels geconcretiseerd en begrensd, dan is de open norm daarmee voldoende duidelijk en objectief begrensd. Gebeurt dat niet, dan is de kans aanwezig dat het plan de eindstreep niet haalt.

De begrenzing en concretisering kan alleen in de vorm van (1) toegestane maatvoeringen (zoals maximale bouwhoogten) en/of (2) concrete en objectieve aanknopingspunten waar de open norm op ziet (voorbeelden van aspecten waar de open norm over gaat). Daarbij bestaat de vrijheid om één van deze vormen te gebruiken, of beide (1 en 2) te combineren.

Vrijheid of rechtszekerheid

Het opnemen van een open norm in het omgevingsplan zorgt voor veel vrijheid, maar daarmee ook mogelijk rechtsonzekerheid bij burgers en bedrijven. Bij de vaststelling van het wijzigen van het omgevingsplan hoeft nog niet alles duidelijk te zijn en dat kan voor een versnelling van het proces zorgen. Maar juist omdat niet alles duidelijk is, is het voor een mogelijke appellant niet duidelijk wat de gevolgen uiteindelijk zullen zijn. Bij het kiezen voor open normen is het daarom belangrijk om goed na te denken over nut en noodzaak van de open normen, en bovendien welke gevolgen dat kan hebben voor belanghebbenden.

neem dan contact op om te kijken of wij u kunnen ondersteunen.