3 februari 2026

Asiel

Immigratie

Na de Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022 kregen Oekraïense ontheemden bescherming onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) van de Europese Unie. De verantwoordelijkheid voor hun opvang kwam grotendeels bij gemeenten te liggen, zonder dat er aanvankelijk een nationale langetermijnstrategie bestond. Hierdoor konden gemeenten moeilijk plannen maken en investeringen doen, terwijl ontheemden onzeker bleven over hun toekomst. Op 1 juli 2024 verbleven ruim 115.000 van de in totaal circa 157.000 Oekraïense vluchtelingen die sinds februari 2022 naar Nederland kwamen nog hier. Eind 2023 woonde ongeveer twee derde van hen in een gemeentelijke opvanglocatie voor ontheemden.

Nieuwe langetermijnplannen

Het Rijk heeft inmiddels een duidelijkere toekomstvisie geformuleerd. Hierbij ligt het accent op het stimuleren van vrijwillige terugkeer, het onderzoeken van mogelijkheden voor verlengd legaal verblijf en het bieden van een perspectief aan gemeenten en samenleving dat verder reikt dan de jaarlijkse verlenging van de RTB.

Een belangrijk onderdeel van deze koers is de ontwikkeling van doelgroepflexibele opvang. Deze nieuwe aanpak vervangt de huidige bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne en maakt het mogelijk gemeentelijke opvanglocaties te financieren ongeacht wie er verblijft: Oekraïense ontheemden, statushouders in doorstroomlocaties of asielzoekers. Dat biedt gemeenten meer vrijheid om in te spelen op actuele behoeften. Op termijn kunnen deze opvangplekken zelfs worden omgezet naar reguliere woningen, wat investeringen rendabeler maakt en de inzet van locaties verlengt.

Daarnaast loopt in maart 2027 de RTB af. Volgens de nieuwe plannen ontvangen Oekraïense ontheemden dan een transitiedocument: een tijdelijke reguliere verblijfsvergunning voor drie jaar, waarmee zij zich kunnen voorbereiden op terugkeer naar Oekraïne. Het kabinet wil in deze periode ook het voorzieningenniveau ‘normaliseren’. Dat houdt in dat ontheemden actief moeten kunnen deelnemen aan de samenleving via arbeidsparticipatie en onderwijs. De invulling hiervan wordt momenteel samen met gemeenten verkend, om voor de voorjaarsbesluitvorming van 2026 de Tweede Kamer hierover te kunnen informeren.

Opluchting en zorgen

De eerste reacties op het langetermijnbeleid zijn overwegend positief. Gemeenten en betrokken organisaties ervaren opluchting vanwege de duidelijkere richting en het geboden perspectief. Tegelijkertijd zijn er zorgen over de kwaliteit van de opvang, die niet overal op hetzelfde niveau ligt. Er is behoefte aan structurele financiële ondersteuning zodat gemeenten overal een gelijke kwaliteit kunnen garanderen. De uitrol van de doelgroepflexibele opvang wordt gezien als een belangrijke kans, maar roept ook praktische vragen op. Daarnaast is nog onduidelijk hoe de ‘normalisatie’ van het voorzieningenniveau concreet zal worden vormgegeven.

Komende jaren bepalend

De opvang van Oekraïense ontheemden in Nederland heeft zich sinds 2022 ontwikkeld van een noodmaatregel naar een steeds structureler beleidssysteem. De komende jaren zijn bepalend voor hoe de overgang naar een duurzaam opvangsysteem wordt vormgegeven en hoe deze Oekraïners hun plek in Nederland vinden, voor korte of langere tijd. Sowieso moet de uitwerking nog bepaald en besproken worden in de voorjaarsbesluitvorming van 2026 en zeker door het nieuwe kabinet. Een andere politieke wind kan de koers nog bepalen, maar te hopen is dat er voor Oekraïense ontheemden en gemeenten een duidelijk toekomstpad ontstaat.

Over de auteurs

  • Julia van Neerrijnen

    Als adviseur bij Berenschot biedt Julia van Neerrijnen feitelijk onderbouwd advies, gesteund door haar academische achtergrond, waaronder een studie aan de Universiteit van Oxford. "Met oog voor detail en maatschappelijke betrokkenheid lever ik waardevolle inzichten en oplossingen voor complexe uitdagingen binnen het sociaal domein en de asielketen. Denk hierbij aan integratie, participatie, onderwijs en huisvestingsvraagstukken. Ik ben gedreven om oplossingen te vinden voor uitdagingen op overheids- en beleidsgebied, waarbij ik systemen optimaliseer om processen efficiënter te maken. Zo draag ik bij aan een samenleving waarin iedereen de aandacht en ondersteuning krijgt die hij of zij nodig heeft.

    Berenschot

Gerelateerd nieuws

Wat betekent het coalitieakkoord voor onze mensenrechten?

Afgelopen vrijdag is het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA gepresenteerd. De Tweede Kamer debatteert hier nu over. Het (begin)akkoord geeft de ambitie van deze drie partijen weer. Wat betekent dit akkoord voor onze mensenrechten in Nederland? Het College heeft dat in kaart gebracht. In dit nieuwsbericht lichten we hier drie belangrijke thema’s uit: de rechtsstaat, non-discriminatie en de positie van mensen in kwetsbare situaties.

Preventie begint bij het kind: waarom ondersteuning van ouders met ernstige psychische problemen niet genoeg is

Als een ouder ernstige psychische problemen heeft, moet óók het kind intensief begeleid worden, vindt Jozef Overeem. Dat dit te weinig gebeurt maakte hij zelf mee als kind. Nu hij zelf in het sociale domein werkt, pleit hij voor een structureel andere aanpak.

Circulaire ambachtscentra en opvang asielzoekers: een win-win?

Ook de komende jaren zullen in gemeenten door het land heen opvanglocaties voor asielzoekers worden ingericht. Daarnaast zijn er veel statushouders die een woning krijgen. Al deze locaties hebben meubels nodig, die worden nu vaak nieuw ingekocht. En dat terwijl er in veel kringlopen en op milieustraten een overschot is aan tweedehands meubels en andere spullen. Een samenwerking met circulaire ambachtscentra ligt dus voor de hand, maar hoe regel je dat? Tom Wielart, teammanager Kringloop en Duurzaamheid bij Spaarne Werkt, legt uit hoe zij dat in de praktijk doen. Wielart: “Als meer partijen in Nederland op deze manier samenwerken, is het niet alleen goed voor de duurzaamheid. Je kan als organisatie ook echt verschil maken door de integratie van nieuwkomers eenvoudiger te maken.”

Regionale uitvoering van de Participatiewet sluit aan bij landelijke beweging

Gemeenten hebben in deze tijd te maken met verschillende uitdagingen op het vlak van de Participatiewet. In deze blogreeks bieden we aanknopingspunten voor een toekomstbestendige visie en strategie om deze uitdagingen aan te gaan.
Meer nieuws