Grondbeleid moet op de schop voor goede toekomst landelijk gebied

De prijzen voor agrarische grond in Nederland zijn hoger dan ooit en stijgen maar door. Dat komt door vraag vanuit de landbouw zelf en door de behoefte aan ruimte voor bijvoorbeeld wonen, bedrijven, defensie en natuuruitbreiding. Tegenover de hoge vraag naar grond staat een gering aanbod. Grondeigenaren houden grond liever in bezit als waardevast en fiscaal aantrekkelijk beleggingsobject. De stijgende prijzen zetten bovendien aan tot grondspeculatie, waardoor de grondmarkt steeds meer weg heeft van een loterij.

Overheid schiet zichzelf in de voet

Er wordt veel geld geïnvesteerd in het landelijk gebied in woningbouw, energiewinning, defensie en uitkoop van boeren. Dat zorgt voor grondprijsstijgingen. Met subsidies en belastingvrijstellingen jaagt de overheid de grondprijzen verder aan. Hoge grondprijzen zetten aan tot te intensief gebruik van grond, bemoeilijken verduurzaming van de landbouwsector en herstel van de natuur. Geld gaat te veel in grond zitten, waardoor het niet beschikbaar is voor duurzame innovatie en de vernieuwing van het landelijk gebied.

Boerenpensioenfond

De Rli adviseert de fiscale regelingen en subsidies voor de landbouw te hervormen. Verschillende regelingen zijn namelijk niet effectief en de hervormingen zullen een dempend effect hebben op de stijging van de grondprijzen. Daarmee wordt landbouwgrond ook minder een beleggingsobject. Voor boeren die grond aanhouden als pensioen kan de overheid beter een pensioenregeling ontwerpen. Dat kan betaald worden met geld dat het Rijk nu kwijt is aan de belastingvrijstellingen.

Wijs gebieden voor maatschappelijke landbouw aan

De overheid probeert veel problemen in het landelijk gebied op te lossen met geld, zoals bij de stoppersregelingen, en maakt weinig gebruik van het omgevingsbeleid met zijn ruimtelijke ordeningsinstrumenten. De Rli beveelt aan in omgevingsvisies gebieden te bestemmen als geschikt voor productielandbouw of voor maatschappelijke landbouw. In productielandbouwgebieden is voedselproductie de hoofdzaak. In gebieden voor maatschappelijke landbouw is de voedselproductie gemengd met maatschappelijke diensten en andere functies. Dit vraagt om een stevige herinrichting van het landelijk gebied. De overheid heeft hierin met subsidies, omgevingsbeleid en grondbeleid een belangrijke rol te vervullen. Daarbij is inzet van instrumenten als landinrichting, voorkeursrecht en een grondbank nodig. Subsidies en fiscale regelingen zouden alleen gericht moeten worden op de gronden met maatschappelijke landbouw.

Over de Rli

De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) is een onafhankelijke adviesraad voor regering en parlement. De raad adviseert gevraagd en ongevraagd over hoofdlijnen van beleid op het gebied van duurzame ontwikkeling van de leefomgeving en infrastructuur. De raad behandelt met name strategische maatschappelijke vraagstukken van ruimtelijke inrichting en economie, wonen, milieu, voedsel en grondstoffen, natuur, landbouw, mobiliteit en veiligheid. Voorzitter is dr. J.J. (Jan Jacob) van Dijk. www.rli.nl.

Bekijk hier het advies