16 februari 2024

Ai

Algoritme

Elk jaar brengt de VNG een trendrapport Informatiesamenleving uit, waarin wordt ingegaan op onder meer taalmodellen en de gevolgen van digitalisering voor het welzijn van jonge mensen. Zo ook dit jaar. En omdat de ontwikkelingen in het digitale domein en met name rond AI zo snel gaan, is het altijd interessant om te lezen hoe overheidsorganisaties met diezelfde ontwikkelingen omgaan. En wat de mogelijke impact is van nieuwe techniek op de uitvoering van eigen beleid (1).

Hypegevoeligheid

De VNG waarschuwt voor “hypegevoeligheid” en al te grote opwinding over wat er allemaal kan. Een tool als ChatGPT is aantrekkelijk en fascinerend, maar kent ook grote onvolkomenheden. Dat er veel mogelijk is, wil nog niet zeggen dat de techniek al voldoende volwassen is: “De markt drijft hypes aan rondom AI en algoritmen en belooft gouden bergen, maar wetenschappers en adviesraden zoals de WRR waarschuwen om de beloftes en de inzet van AI kritisch te benaderen.” Techbedrijven spiegelen AI voor als een quick fix voor (maatschappelijke) problemen. Maar dat beeld doet geen recht aan de complexiteit van onze samenleving waarin veel problemen met elkaar samenhangen, aldus de VNG.

Gemeenten en andere overheden mogen met deze technologie aan de slag om maatschappelijke opgaven aan te pakken. Maar wel met een kritische kanttekening: “Er liggen in het gebruik van AI en algoritmen ook nog uitdagingen en ethische vraagstukken op het gebied van transparantie, verantwoording, privacy en procedurele rechten,” valt te lezen in de trendrapportage. De VNG roept namens gemeenten de rijksoverheid en EU op om bij de ontwikkeling wet- en regelgeving rond AI aandacht te hebben voor uitvoerbaarheid, onder andere door uitvoeringstoetsen te doen. Wat daar precies mee wordt bedoeld, wordt overigens niet verder uitgewerkt.

Brede scepsis over AI

De koepelorganisatie heeft wel heel goed door dat er onder veel Nederlanders scepsis bestaat over AI na schandalen als de kinderopvangtoeslagenaffaire en dat die scepsis ook geldt voor AI-toepassingen waarvan (lokale) overheden zich bedienen. Uit onderzoek van adviesbureau KPMG vorig jaar bleek dat het vertrouwen van Nederlanders in AI ten opzichte van het jaar ervoor flink was gedaald. 2). 80 procent van de Nederlanders denkt dat chatdienst ChatGPT risico’s met zich meebrengt.

Informaticus en columnist Ilyaz Nasrullah verwoordt in een column het als volgt: “Juist in Nederland – waar het een tijd lang algoritmeschandalen regende – zijn we ervan doordrongen dat je de risico’s van kunstmatige ‘intelligentie’ er gratis bijkrijgt als deze technologie ondoordacht gebruikt wordt.” (3). In die zin is het goed dat de VNG al in een vroeg stadium op de rem trapt en de lokale overheden op het hart drukt niet al te veel mee te gaan in de AI-hype.

1) https://vng.nl/artikelen/trendanalyse-ai-en-algoritmen

2) https://kpmg.com/nl/nl/home/topics/digital-transformation/artificial-intelligence/algoritme-vertrouwensmonitor.html

3) https://vng.nl/artikelen/column-wie-volwassen-is-omarmt-de-regulering-van-generatieve-ai

Over de auteurs

  • Tom Reijner

    Tom Reijner is Freelance journalist, onderzoeker en podcastmaker.

Gerelateerd nieuws

Vitale infrastructuur op Amerikaanse servers: Solvinity en de grenzen van Nederlandse digitale autonomie

De mogelijke overname van de Nederlandse IT‑dienstverlener Solvinity door de Amerikaanse gigant Kyndryl zorgt voor grote onrust in de politiek en bij toezichthouders. Tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer op 27 januari 2026 waarschuwden experts en belangenorganisaties dat de continuïteit van vitale digitale processen, waaronder DigiD, in gevaar komt door een te grote afhankelijkheid van buitenlandse spelers. De discussie raakt de kern van de Nederlandse digitale soevereiniteit: wie heeft feitelijk de regie over de infrastructuur waar burgers en overheid dagelijks op vertrouwen?

Cyberwet werkt in de rechtszaal, maar niet in de opsporing

De Wet Computercriminaliteit III (Wet CCIII), die op 1 maart 2019 in werking trad, heeft de mogelijkheden voor de opsporing en vervolging van digitale criminaliteit aanzienlijk verbreed. Uit een omvangrijke evaluatie van het WODC (wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum) blijkt dat de nieuwe strafbaarstellingen en bevoegdheden in de praktijk veelvuldig worden benut, maar dat beperkte opsporingscapaciteit en internationale componenten de volledige potentie van de wet remmen.

AP: uitvoering anti-witwaswet alleen verantwoord bij aantoonbare effectiviteit en privacybescherming

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) plaatst kritische kanttekeningen bij een wetsvoorstel voor de Nederlandse uitvoering van nieuwe Europese anti-witwaswetregels. Het gaat om een wetsvoorstel om nieuwe Europese regels tegen witwassen en terrorismefinanciering in te voeren in Nederland. Hoewel de wetgeving veel kansen biedt om de bestrijding van financiële criminaliteit te verbeteren, leiden de nieuwe regels ook tot het verzamelen en delen van meer gevoelige persoonsgegevens en tot vergaande uitbreiding van bevoegdheden. Daarom pleit de AP voor een verplichte evaluatie en voldoende waarborgen.

Grondrechten als de 'Rode Draad' bij AI Act

De Europese AI-verordening, die vanaf augustus 2026 grotendeels van kracht wordt, markeert een historisch keerpunt in de regulering van technologie. In een nieuw rapport waarschuwt het College voor de Rechten van de Mens dat de bescherming van grondrechten geen 'invuloefening' is, maar een fundamentele verschuiving vraagt van zowel bedrijven als toezichthouders.
Meer nieuws